Uncategorized

Budowa skóry człowieka

Skóra jest to zewnętrzna powłoka ciała, która stanowi barierę dla środowiska zewnętrznego.

Jako jeden z narządów pełni wiele ważnych funkcji fizjologicznych w organizmie. Chroni narządy wewnętrzne, odbiera bodźce ze świata zewnętrznego poprzez receptory, które przekazują bodźce do ośrodkowego układu nerwowego. Ma budowę złożoną i warstwową. Składa się z trzech, nałożonych na siebie warstw: naskórka, skóry właściwej i tkanki podskórnej.

Naskórek stanowi bezpośrednią granicę między organizmem a środowiskiem zewnętrznym.

Jego grubość wynosi 0, 3-1, 5 mm. Składa się z wielowarstwowego, rogowaciejącego nabłonka płaskiego. Pod mikroskopem naskórek ma wygląd mozaiki składającej się z kilku płasko ułożonych warstw komórek. Na dole naskórek zakończony jest falistą linią, która powstaje w wyniku wpuklenia się do naskórka brodawek skóry właściwej, między którymi znajdują się wypustki naskórkowe. Pod tą linią znajduje się błona postawna. Taka budowa powoduje zazębianie się naskórka ze skórą właściwą oraz zabezpiecza go przed mechanicznym oderwaniem i stwarza lepsze warunki odżywcze dla naskórka.

Zobacz: Collagen select

W naskórku obserwujemy brak naczyń krwionośnych, zatem odżywianie następuje poprzez naczynia warstwy brodawkowatej skóry właściwej. Im bardziej jest ona rozwinięta, tym lepiej naskórek jest odżywiony. Zakończenia sieci nerwowej wnikają tylko częściowo do naskórka. Naskórek w warstwie podstawnej budują komórki żywe – keratynocyty, które przekształcają się stopniowo w komórki poszczególnych warstw.

Ostatnią, najbardziej zewnętrzną warstwę naskórka budują z kolei martwe, zrogowaciałe komórki – korneocyty. W naskórku zachodzą złożone zjawiska, w wyniku których keratynocyty dzielą się, a następnie przemieszczają się ku górze, ulegając stopniowemu przekształcaniu się w komórki martwe (warstwa ziarnista) i w efekcie końcowym złuszczaniu w warstwie najwyżej położonej (warstwie rogowej). Kiedy komórki przemieszczają się od warstwy podstawnej do warstwy rogowej, tracą tlen i wodę. Cały ten proces nosi nazwę keratynizacji i trwa on około 28 dni.

Warstwa podstawna jest to warstwa rozrodcza naskórka.

Zbudowana jest z jednej warstwy walcowatych komórek, z których około 50% jest w trakcie mitozy. W efekcie podziału komórek powstają komórki warstwy kolczystej, leżącej wyżej. Komórki te ściśle przylegają do siebie. Odchodzą od nich wypustki, które stykają się z wypustkami skóry właściwej.

Najważniejszą funkcją tej warstwy jest funkcja rozrodcza (mitoza jąder). Komórki młode wypychają ku powierzchni naskórka komórki starsze. Warstwa ta jest również miejscem syntezowania melaniny. Widoczna jest ona w melanoblastach w postaci ziarnistości barwnikowych. Zadaniem melaniny jest ochrona przed promieniowaniem UV, ma też działanie przeciwutleniające (neutralizuje wolne rodniki powstałe pod wpływem promieniowania słonecznego). Reguluje ona również biosyntezę ważnej witaminy – D3.

Ponadto znajdują się tu także inne komórki takie, jak komórki Langerhansa i komórki Merkla. Komórki Langerhansa spełniają istotną rolę w układzie immunologicznym, np. u osób chorych na atopowe zapalenie skóry stwierdza się zwiększoną liczbę komórek Langerhansa w naskórku. Są one niestety niszczone przez promieniowanie UV. Natomiast komórki Merkla definiuje się jako zakończenia nerwowe, które są odpowiedzialne za odczuwanie dotyku, ale stanowią tylko 1% komórek naskórkowych. Rejestrują bodźce wibracyjne i przekazują je do zakończeń nerwowych. Najliczniej występują na wargach, powierzchni dłoniowej rąk oraz na opuszkach palców.

Należą one do komórek neuroendokrynnych. Badania dowodzą, że z tych komórek może wytworzyć się groźny nowotwór skóry MCC (Merkel cell carcinoma), podobny do czerniaka. Przyczyną może być nadmierna i długotrwała ekspozycja skóry na promieniowanie UV.

Warstwą położoną nad warstwą podstawną jest warstwa kolczysta.

Stanowi ona najbardziej rozbudowaną część w naskórku. W jej skład wchodzą kilka lub kilkanaście rzędów wielobocznych komórek. Liczba rzędów komórek w tej warstwie ulega zmniejszeniu wraz z wiekiem. Im jest bliżej powierzchni skóry, tym te komórki ulegają większemu spłaszczeniu, a ich ułożenie względem siebie staje się luźniejsze. Komórki te scala ze sobą substancja, która nosi nazwę desmogleina (substancja mukopolisacharydowo-białkowa, która zapewnia skórze odpowiednią elastyczność i odporność). Natomiast połączenia międzykomórkowe są możliwe dzięki desmosomom. Jej uszkodzenie powoduje rozluźnienie się komórek naskórka a to może z kolei doprowadzić do wytworzenia się pęcherzy. Komórki warstwy podstawnej i kolczystej ogólnie nazywane są warstwą Malpighiego, czyli warstwą żywą, gdzie zachodzą podziały komórkowe.

Kolejną warstwą jest warstwa ziarnista.

Składa się ona z kilku warstw wrzecionowatych komórek ze spłaszczonymi jądrami. Komórki te powoli obumierają, a następnie przekształcają się w ziarenka keratohialiny. Składają się one z białka bogatego w cysteinę lub z fosfoproteiny bogatej w histydynę, profilagryny. Profilagryna jest prekursorem filagryny, czyli białka, które spaja komórki ze sobą w warstwie rogowej. W warstwie tej pojawiają się także ciałka Odlanda (inaczej keratynosomy). Produkują one lipidy w celu wytworzenia się spoiwa łączącego komórki w warstwie rogowej naskórka. Komórki żywe w tej warstwie przekształcają się w korneocyty, czyli komórki martwe.

Nad warstwą ziarnistą znajduje się warstwa jasna naskórka.

Związek oddzielający warstwę ziarnistą i jasną jest tzw. bariera Reina. Jest to związek białkowolipidowy, który nie przepuszcza wody na zewnątrz, dzięki czemu zatrzymuje ją w skórze. Warstwę ziarnistą łatwo jest zlokalizować w naskórku grubym, zrogowaciałym. W obrazie mikroskopu elektronowego jej komórki przypominają jasną smugę. Zbudowana jest z białka eleidyny. Warstwa jasna ma duże znaczenie w przypadku powstawania zaburzeń rogowacenia naskórka.

Najwyżej położoną warstwą naskórka jest warstwa rogowa.

Zbudowana jest z martwych komórek, które mogą przypominać „rybie łuski”. Komórki te są wypełnione białkiem – keratyną i pozbawione są jądra. Zatem są to komórki martwe. Ułożone są równolegle do powierzchni naskórka. Są końcowym efektem procesu rogowacenia jakie zachodzi w naskórku średnio co 28 dni.

Spójność międzykomórkowa w tej warstwie jest najmniejsza względem całego naskórka. Ulega ona złuszczeniu, dlatego łatwo jest o oddzielenie komórek. W skład spoiwa międzykomórkowego warstwy rogowej wchodzą: ceramidy, sterole i ich pochodne, wolne kwasy tłuszczowe, węglowodory. Na powierzchni naskórka znajduje się płaszcz wodno-lipidowy, który ma za zadanie ochronić skórę przed szkodliwych działaniem czynników zewnętrznych, wnikaniem bakterii, wirusów, grzybów oraz przed utratą wody.

Granicą pomiędzy naskórkiem a skórą właściwą jest cienka warstwa, w której skład wchodzą błona podstawna, glikoproteiny, kolagen typu IV, fibronektyna. Ma ona kształt falisty. Wraz z wiekiem granica skórno-naskórkowa spłaszcza się, a w efekcie skóra wiotczeje. Środkową częścią skóry jest skóra właściwa. Zbudowana jest z tkanki łącznej zwartej, w której znajdują się liczne włókna kolagenowe i elastynowe i retikulinowe.

Włókna kolagenowe są głównym budulcem skóry właściwej.

Ich budowa przypomina sieć. Są one ochroną dla włókien elastycznych. Łączą się ze sobą poprzez mukopolisacharydy (wielocukry). Włókna kolagenowe zbudowane są z substancji białkowej, a wytwarzane są przez fibroblasty.

Istnieje 14 typów kolagenu, który występuje w skórze. Jednak większe znaczenie mają tylko dwa typy. Typ I stanowi 80% całkowitego kolagenu i jest on włóknistą podporą dla skóry. Typ III stanowi 15% całkowitego kolagenu i odpowiedzialny jest za oplecienie włókien zbudowanych z kolagenu I. Ten typ kolagenu występuje przeważnie w skórze płodu i noworodka, w tkance blizn, bliznowców.

Włókna retikulinowe występują także pod nazwą srebrochłonne, a wzięło się to stąd, że barwią się pod wpływem soli srebra. Zbudowane są z retikuliny, czyli bardzo delikatnego i cienkiego białka. Włókna te oplatają naczynia włosowate, mieszki włosowe, włókna nerwowe. Włókna elastynowe mają nazwę z rodzaju białka (elastyny), które je buduje. Wytwarzają je fibroblasty. Oplatają one włókna kolagenowe. Warstwa środkowa skóry zawiera sieć naczyń krwionośnych, włókien nerwowych i przydatki skóry ale i również komórki takie jak: fibroblasty, fibrocyty, histiocyty, komórki tuczne oraz substancję międzykomórkową.

Skóra właściwa dzieli się na dwie części: zewnętrzną (brodawkową) i wewnętrzną (siateczkową – stanowiącą około 80% całkowitej grubości skóry). Nazwa brodawkowa wzięła się od brodawek, które wpuklają się w naskórek. Brodawki te zbudowane są z włókien kolagenowych (ułożonych pionowo) oraz elastynowych (ułożonych w postaci siateczki). Zależnie od części ciała, wielkość liczba i kształt brodawek są zróżnicowane. Pofałdowany kształt tej części skóry właściwej sprawia, że skóra jest bardzo elastyczna. W obrębie brodawek umiejscowione są naczynia krwionośne, które zaopatrują skórę w substancje odżywcze. Pod warstwą brodawkową znajduje się warstwa siateczkowa skóry właściwej. Zbudowana jest ona z tkanki łącznej.

Skóra właściwa jest odpowiedzialna w pewnym stopniu za odżywienie naskórka, który nie jest ukrwiony w przeciwieństwie do skóry właściwej. Odpowiedzialne są za to tętnice z gałęziami bocznymi tętnic podskórnych. Swoją lokalizację mają na granicy skóry i tkanki podskórnej. Z tego miejsca doprowadzają
substancje odżywcze aż do gruczołów potowych i mieszków włosowych. Ponadto znajdują się w skórze właściwej również żyły, naczynia limfatyczne. Całe unaczynienie skóry sprawia, że jest ona dotleniona, odżywiona, utrzymuje odpowiednią temperaturę i odpowiednie ciśnienie tętnicze oraz jest zdolna do absorpcji. Sieć nerwowa znajduje się w skórze właściwej, ale w samym naskórku są obecne zakończenia nerwowe. Zatem możemy stwierdzić, że naskórek jest unerwiony.

Idąc w głąb skóry właściwej tkanka łączna zmienia stopniowo swój wygląd przeistaczając tym samym skórę właściwą w tkankę podskórną. W tkance podskórnej znajduje się kolagen, żel proteoglikanowy (mukopolisacharydowy), adipocyty (komórki tłuszczowe). Adipocyty odpowiedzialne są za gromadzenie triglicerydów Nadają one tkance podskórnej właściwości izolacyjne i są rezerwuarem energii dla skóry.

W skórze znajdują się także jej przydatki. Są to jej wytwory, do których zaliczają się paznokcie, włosy, gruczoły potowe i łojowe.

Włosy u człowieka zlokalizowane są na głowie, narządach płciowych, w okolicach pach. Nie występują na wargach, dłoniach i podeszwach stóp. Włos składa się z części zewnętrznej, zwanej łodygą, wystającej ponad powierzchnię skóry, oraz tkwiącego skośnie w skórze korzenia włosa. Umiejscowiony jest w zagłębieniu skórnym tworzącym kanał – mieszku włosowym.

Mieszek na powierzchni skóry tworzy lejkowate zagłębienie, w którym znajdują się ujścia kanałów łojowych. Zgrubiały koniec dolny nazywany jest opuszką włosa. Opuszka osadzona jest na łącznotkankowej brodawce, która doprowadza do niej naczynia krwionośne. Ośrodek wzrostu włosa znajduje się w miejscu, gdzie brodawka włosa wnika do opuszki. Zniszczenie macierzy opuszki powoduje trwałą utratę włosa. Każdy włos, z wyjątkiem rzęs i brwi, wyposażony jest we własny mięsień przywłośny,
przyczepiony do opuszki włosa. Skurcz tego mięśnia powoduje wyprostowanie włosa i powstanie tzw. gęsiej skórki.

Paznokieć jest martwym wytworem naskórka umiejscowionym na łożysku paznokcia, który przeistacza się w macierz paznokcia i z niego wyrasta. Różnica polega na tym, że macierz paznokcia odpowiedzialna jest za wzrost paznokcia natomiast łożysko za jego odżywienie. Sama płytka paznokcia zbudowana jest z twardej keratyny. Część paznokcia wystająca swobodnie poza opuszek palca nazywany jest wolnym brzegiem paznokcia. Łożysko paznokcia składa się z warstwy podstawnej i kolczystej naskórka. Młody paznokieć chroniony jest na początku skórką. Proces dzielenia się komórek jaki zachodzi w naskórku sprawia, że płytka przesuwa się ku przodowi. Na samym wierzchu płytki paznokcia znajdują się rogowaciejące komórki płytki o spłaszczonym kształcie. Natomiast w głębi płytki znajdują się komórki
rogowaciejące, które zawierają jeszcze jądra komórkowe. Uszkodzenie łożyska może doprowadzić do braku wzrostu płytki.

Kolejnymi przydatkami skóry są gruczoły potowe (ekrynowe i apokrynowe). 

Gruczoły potowe ekrynowe mają swoje ujście w zakończeniu kanału potowego. Występują na całej powierzchni skóry w liczbie od 2 do 5 milionów. Ich rozmieszczenie jest nierównomierne. Częściej występują na dłoniach i stopach, rzadziej zaś na tułowiu. Kanalik takiego gruczoły rozciąga się od tkanki podskórnej do naskórka. Zbudowany jest z części wydzielniczej (umiejscowionej w wewnątrz kanaliku), która produkuje pot pierwotny z plazmy dostarczonej przez naczynia włosowate. Kolejno znajduje się kanał wydzielniczy wewnątrz naskórkowy, który odpowiedzialny jest za tworzenie potu przez reabsorpcję sodu i wydzielanie jonów H+ w świetle kanału.

Ostatni element tego gruczołu to jednostka kanałowa wewnątrz naskórkową. Gruczoły te wydzielają pot, który jest bezbarwny i bezwonny. W jego skład wchodzi: woda, sole, tłuszcze, mocznik, kwas moczowy, amoniak, kwas mlekowy, węglowodany, związki mineralne (m. in. potas, wapń, magnez), aminokwasy, enzymy, kwas urokaninowy. Gruczoły ekrynowe uczestniczą w termoregulacji. Zjawisko pocenia się termicznego zachodzi w przypadku temperatury otoczenia powyżej 25oC w stanie spoczynku i lekko ubranej oraz powyżej 32oC u osoby rozebranej.

Medycyna wyróżnia również takie zjawisko jak pocenie się psychiczne, które ma miejsce pod wpływem jakiegoś bodźca emocjonalnego. Nie występuje wtedy zjawisko rozszerzenia naczyń krwionośnych. Pocenie się jest natychmiastowe i występuje na dłoniach, stopach i czole. Pot ekrynowy wchodzi w skład płaszcza wodnolipidowego skóry i odpowiada za utrzymanie odpowiedniego pH skóry, za prawidłową pracę immunologiczną skóry oraz za nawilżenie skóry. Gruczoły potowe apokrynowe uchodzą do mieszka włosowego. Występują w okolicach pach i wzgórka łonowego. Pod wpływem wysokiej temperatury lub adrenaliny wydzielają dużą ilość potu o barwie bladożółtej i lekkim zapachu.